Ο πόνος στην κροταφογναθική άρθρωση δεν εκδηλώνεται σε όλα τα άτομα με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι νιώθουν μια ενόχληση μπροστά από το αυτί, άλλοι πονούν όταν μασάνε ή ανοίγουν το στόμα και κάποιες φορές ο πόνος είναι ιδιαίτερα αισθητός στον κρόταφο ή τον αυχένα. Συχνά οι ασθενείς αποδίδουν την αιτία σε κάποιο δόντι ή πρόβλημα στο αυτί, χωρίς να υποπτεύονται ότι το πρόβλημα ξεκινά από την άρθρωση της γνάθου.
Ο πόνος στην κροταφογναθική άρθρωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρή βλάβη ή ότι θα χρειαστείτε χειρουργείο. Χρειάζεται όμως να γνωρίζετε από πού προέρχεται, ιδιαίτερα όταν επιμένει, επανέρχεται συχνά ή δυσκολεύει τη μάσηση και την ομιλία.
Η κροταφογναθική άρθρωση υπάρχει και στις δυο πλευρές της γνάθου, ακριβώς μπροστά από κάθε αυτί και συνδέει την κάτω γνάθο με το κρανίο. Για να αντιληφθείτε σε ποιο σημείο βρίσκεται, πιέστε απαλά με τα δάχτυλά σας μπροστά από τα αυτιά και ανοίξτε το στόμα σας. Θα αισθανθείτε την κίνηση της άρθρωσης.
Οι δύο αυτές αρθρώσεις συνεργάζονται με τους μασητήριους μύες κάθε φορά που μιλάμε, τρώμε ή χασμουριόμαστε. Αν κάποιος μυς παρουσιάζει έντονη καταπόνηση ή αν υπάρχει πρόβλημα στο εσωτερικό της άρθρωσης, οι καθημερινές αυτές κινήσεις ενδέχεται να προκαλέσουν πόνο.
Συνήθως οι ασθενείς αναφέρουν:
Η περιοχή στην οποία εστιάζεται ο πόνος δίνει χρήσιμες πληροφορίες, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για τη διάγνωση. Ο γιατρός θα εξετάσει και τον τρόπο με τον οποίο κινείται η γνάθος.
Δεν υπάρχει μία αιτία που να εξηγεί κάθε περίπτωση. Μερικές φορές ο πόνος προέρχεται από τους μύες, άλλες από την ίδια την άρθρωση, ενώ συχνά συνυπάρχουν περισσότεροι παράγοντες.
Το σφίξιμο των δοντιών, ιδιαίτερα σε περιόδους άγχους, επιβαρύνει τους μασητήριους μύες. Ορισμένοι άνθρωποι σφίγγουν τα δόντια τους κατά τη διάρκεια της ημέρας χωρίς να το αντιλαμβάνονται. Άλλοι τρίζουν τα δόντια τους στον ύπνο.
Η παρατεταμένη μυϊκή δραστηριότητα προκαλεί κόπωση, ευαισθησία και πόνο στην περιοχή της γνάθου. Ωστόσο, ο βρουξισμός δεν αποτελεί υποχρεωτικά την αιτία κάθε κροταφογναθικής διαταραχής.
Μέσα στην άρθρωση υπάρχει ένας μικρός δίσκος που βοηθά την κάτω γνάθο να κινείται ομαλά. Όταν ο δίσκος αλλάζει θέση, ορισμένοι ασθενείς ακούν ένα χαρακτηριστικό «κλικ» ή νιώθουν ότι η γνάθος δυσκολεύεται να κινηθεί.
Η μετατόπιση του δίσκου δεν προκαλεί πάντα πόνο. Υπάρχουν άνθρωποι που ακούν ήχους στην άρθρωση για χρόνια χωρίς να παρουσιάζουν κάποια ενόχληση.
Η οστεοαρθρίτιδα και ορισμένα φλεγμονώδη νοσήματα επηρεάζουν τις αρθρώσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο πόνος συνοδεύεται συχνά από δυσκαμψία, τριγμούς και περιορισμό της κίνησης.
Ένα χτύπημα στη γνάθο ή ένας παλαιότερος τραυματισμός ενδέχεται να επηρεάσει τη λειτουργία της άρθρωσης. Ακόμη και χωρίς σοβαρό τραύμα, συνήθειες όπως το πολύωρο μάσημα τσίχλας ή το συνεχές δάγκωμα αντικειμένων αυξάνουν τη μυϊκή καταπόνηση.
Αυτή είναι μια από τις συχνότερες απορίες που ακούμε στο ιατρείο.
Η κροταφογναθική άρθρωση βρίσκεται τόσο κοντά στο αυτί, ώστε ο πόνος από την περιοχή της γνάθου συχνά γίνεται αισθητός μέσα ή γύρω από αυτό. Ο λόγος είναι η ανατομική γειτνίαση, αλλά και τα κοινά νευρικά μονοπάτια που μεταφέρουν τα ερεθίσματα του πόνου.
Έτσι, ένας ασθενής μπορεί να αισθάνεται πόνο στο αυτί, παρότι δεν έχει ωτίτιδα ή άλλη πάθηση του αυτιού.
Ένα στοιχείο που μας βοηθά είναι η σχέση του πόνου με τις κινήσεις της γνάθου. Εάν η ενόχληση αυξάνεται κάθε φορά που μασάτε, χασμουριέστε ή ανοίγετε το στόμα, εξετάζουμε το ενδεχόμενο κροταφογναθικής διαταραχής.
Αντίθετα, όταν συνυπάρχουν έκκριση από το αυτί, πυρετός, απώλεια ακοής ή έντονη ζάλη, χρειάζεται και ωτορινολαρυγγολογική αξιολόγηση.
Δεν αποδίδουμε κάθε πόνο στο αυτί στην κροταφογναθική άρθρωση. Πρώτα εντοπίζουμε την πραγματική του προέλευση.
Κατά τη μάσηση οι αρθρώσεις και οι μύες της γνάθου δέχονται επαναλαμβανόμενη φόρτιση. Εάν υπάρχει μυϊκή ευαισθησία ή ενδοαρθρικό πρόβλημα, η κίνηση ενδέχεται να επιδεινώσει τον πόνο.
Ορισμένοι ασθενείς περιγράφουν ότι στην αρχή του γεύματος αισθάνονται καλά, αλλά όσο συνεχίζουν να μασούν εμφανίζεται κόπωση. Άλλοι δυσκολεύονται να δαγκώσουν ένα σάντουιτς ή να ανοίξουν αρκετά το στόμα για μια μεγάλη μπουκιά.
Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου η γνάθος παρεκκλίνει προς τη μία πλευρά όταν ανοίγει το στόμα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζεται ξαφνικό «κλείδωμα». Εάν δεν μπορείτε να ανοίξετε ή να κλείσετε κανονικά το στόμα σας, απευθυνθείτε σε έναν γναθοχειρουργό.
Ναι, ο πόνος της περιοχής συχνά συνδέεται με κεφαλαλγίες, ιδιαίτερα όταν υπάρχει έντονη ευαισθησία στους κροταφικούς μύες.
Για παράδειγμα, ένας ασθενής που σφίγγει συστηματικά τα δόντια του μπορεί να ξυπνά με αίσθημα κόπωσης στη γνάθο και πόνο στους κροτάφους. Σε άλλους, ο πονοκέφαλος εμφανίζεται μετά από πολύωρη κόπωση των μασητήριων μυών.
Δεν προέρχονται όλες οι κεφαλαλγίες από την κροταφογναθική άρθρωση. Οι ημικρανίες και οι υπόλοιπες μορφές κεφαλαλγίας έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και χρειάζονται ξεχωριστή ιατρική αξιολόγηση.
Όταν ο πονοκέφαλος επιδεινώνεται με τις κινήσεις της γνάθου ή όταν η πίεση στους μασητήριους μύες αναπαράγει τον γνώριμο πόνο, έχουμε έναν επιπλέον λόγο να εξετάσουμε το στοματογναθικό σύστημα.
Εάν ο πόνος είναι ήπιος και δεν υπάρχει τραυματισμός ή κάποιο ανησυχητικό σύμπτωμα, μερικές απλές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση.
Προτιμήστε μαλακές τροφές για λίγες ημέρες. Δεν χρειάζεται να περιορίσετε υπερβολικά τη διατροφή σας. Αρκεί να αποφύγετε προσωρινά τροφές που απαιτούν δυνατή ή παρατεταμένη μάσηση.
Αφήστε τη γνάθο να ξεκουραστεί. Μην μασάτε τσίχλα, μη δαγκώνετε στυλό ή νύχια και αποφύγετε το υπερβολικό άνοιγμα του στόματος.
Παρατηρήστε αν σφίγγετε τα δόντια σας. Σε κατάσταση ηρεμίας, τα άνω και τα κάτω δόντια δεν πρέπει να ακουμπούν μεταξύ τους. Όταν τα χείλη παραμένουν κλειστά, η γνάθος πρέπει να είναι χαλαρή.
Δοκιμάστε ήπια θερμότητα ή ψυχρό επίθεμα. Ανάλογα με το είδος της ενόχλησης, η εφαρμογή θερμότητας ή κρύου για σύντομο χρονικό διάστημα βοηθά κάποιες φορές. Να τοποθετείτε πάντα ένα ύφασμα ανάμεσα στο επίθεμα και το δέρμα.
Μην πιέζετε τη γνάθο με ασκήσεις που προκαλούν πόνο. Οι ασκήσεις κινητικότητας έχουν θέση στη θεραπεία, αλλά πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε τι ακριβώς συμβαίνει στην άρθρωση.
Εάν χρειάζεστε αναλγητική αγωγή, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας, ειδικά εάν λαμβάνετε άλλα φάρμακα ή έχετε προβλήματα στο στομάχι, στα νεφρά ή στην καρδιά.
Οι παραπάνω οδηγίες αφορούν την προσωρινή ανακούφιση. Όταν ο πόνος επιμένει, η ιατρική εξέταση είναι απαραίτητη.
Ένας ήπιος πόνος στην κροταφογναθική άρθρωση μετά από έντονη μάσηση δεν πρέπει πάντα να σας ανησυχεί. Εάν όμως τα συμπτώματα επανέρχονται ή επηρεάζουν τις καθημερινές σας δραστηριότητες, καλό είναι να αναζητήσετε την αιτία.
Η διάγνωση από εξειδικευμένο γιατρό συνιστάται όταν:
Εάν εμφανίσετε έντονο πρήξιμο με πυρετό, σοβαρό τραυματισμό, αδυναμία κατάποσης ή δυσκολία στην αναπνοή, αναζητήστε άμεσα επείγουσα ιατρική βοήθεια. Το ίδιο ισχύει για ξαφνικό πόνο στη γνάθο μαζί με πόνο στο στήθος, δύσπνοια ή κρύο ιδρώτα.
Στην κλινική εξέταση δεν μας ενδιαφέρει μόνο το σημείο όπου πονάτε. Θέλουμε να καταλάβουμε πώς ξεκίνησε το πρόβλημα και τι συμβαίνει κάθε φορά που κινείτε τη γνάθο σας.
Αρχικά συζητάμε πότε εμφανίστηκε ο πόνος, εάν προηγήθηκε κάποιο χτύπημα, εάν σφίγγετε τα δόντια σας και ποιες κινήσεις επιδεινώνουν τα συμπτώματα.
Στη συνέχεια εξετάζουμε τους μασητήριους μύες, ελέγχουμε την περιοχή μπροστά από τα αυτιά και αξιολογούμε το εύρος διάνοιξης του στόματος. Μας ενδιαφέρει επίσης εάν η γνάθος κινείται ομαλά ή παρουσιάζει απόκλιση και εμπλοκή.
Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς μαγνητική ή αξονική τομογραφία. Εάν υποψιαζόμαστε πρόβλημα στον διάρθριο δίσκο, η μαγνητική τομογραφία βοηθά να εξετάσουμε τα μαλακά μόρια. Όταν θέλουμε να ελέγξουμε λεπτομερώς τις οστικές επιφάνειες, εξετάζουμε τη χρήση αξονικής τομογραφίας ή CBCT.
Η επιλογή της εξέτασης εξαρτάται από τα κλινικά ευρήματα. Σκοπός μας είναι να καταλήξουμε σε συγκεκριμένη διάγνωση και όχι να υποβάλουμε κάθε ασθενή σε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις.
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Δεν αντιμετωπίζουμε με τον ίδιο τρόπο έναν ασθενή με μυϊκή καταπόνηση και έναν ασθενή με σοβαρή αρθρική βλάβη.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ξεκινάμε με συντηρητική θεραπεία, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες, φυσικοθεραπεία, κατάλληλες ασκήσεις και φαρμακευτική υποστήριξη για μικρό χρονικό διάστημα.
Όταν υπάρχει βρουξισμός και σημαντική φθορά των δοντιών, ενδέχεται να προτείνουμε ειδικό νάρθηκα σύγκλεισης. Ο νάρθηκας προστατεύει κυρίως τα δόντια, ενώ η επίδρασή του στον πόνο διαφέρει από ασθενή σε ασθενή.
Εάν εντοπίσουμε πρόβλημα μέσα στην άρθρωση και η συντηρητική θεραπεία δεν προσφέρει την επιθυμητή βελτίωση, εξετάζουμε άλλες επιλογές, όπως την αρθροκέντηση ή την αρθροσκόπηση της κροταφογναθικής άρθρωσης.
Σε πολύ πιο σύνθετα περιστατικά, με σοβαρές δομικές βλάβες, αγκύλωση ή προχωρημένη καταστροφή της άρθρωσης, ενδέχεται να χρειαστεί ανοικτή χειρουργική επέμβαση ή ολική αρθροπλαστική.
Το χειρουργείο δεν αποτελεί την πρώτη επιλογή για έναν ασθενή που πονάει στη γνάθο. Προχωράμε σε επεμβατική θεραπεία μόνο όταν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη, αφού εξετάσουμε τις εναλλακτικές λύσεις, τα αναμενόμενα οφέλη και τους κινδύνους.
Ο πόνος στην κροταφογναθική άρθρωση δεν αποτελεί από μόνος του διάγνωση. Μπορεί να ξεκινά από τους μύες, την άρθρωση, τα δόντια ή κάποια γειτονική περιοχή. Γι' αυτό και δεν υπάρχει μία θεραπεία που να ταιριάζει σε όλους.
Στο ιατρείο, εξετάζουμε πρώτα την αιτία και τον τρόπο με τον οποίο ο πόνος επηρεάζει την καθημερινότητά σας. Στη συνέχεια συζητάμε τις διαθέσιμες επιλογές και επιλέγουμε την κατάλληλη προσέγγιση, με προτεραιότητα στις λιγότερο επεμβατικές λύσεις όπου αυτό είναι εφικτό.
Ο Δρ. Παναγιώτης Σεννής, Στοματικός και Γναθοπροσωπικός Χειρουργός, διαθέτει εξειδίκευση στη διάγνωση και τη χειρουργική αντιμετώπιση σύνθετων παθήσεων της κροταφογναθικής άρθρωσης.
Εάν αντιμετωπίζετε επίμονο πόνο μπροστά από το αυτί, δυσκολία στη μάσηση ή περιορισμό στο άνοιγμα του στόματος, επικοινωνήστε μαζί μας.
